• Têketin
  • Ziman
KERÎM BEGÊ FETAH BEGÊ  HEMAWENDΠÜZERİNE!!!(1)

KERÎM BEGÊ FETAH BEGÊ  HEMAWENDΠÜZERİNE!!!(1)


barkirin: Pûşper 28, 2018, 5:09


 

KERÎM BEGÊ FETAH BEGÊ  HEMAWENDΠÜZERİNE!!!(1)

Aso Zagrosi

Yıllar önce Baron Nolke ve Hemawendler“  ana başlığı altında  Hemawend lideri  Camêr’in Osmanlı ve Safevi devletlerine karşı şanlı mücadelesini  okuyucun gündemine getirmeye çalışmıştım.

Kürd aşiretleriyle ilgili  yada şu veya bu oranda Kürd aşiretlerini konu alan eserleri okurken  Prof. Dr. İzzeddin Mustafa Resul’un 1972 yılında Brayetî gazetesinde yazdığı bir  makalede. Söyledikleri dikkatimi çekti. Dr. İzzeddin Mustafa Resul Kürd yazar ve şairlerini  CHE’yi sürekli gündeme getirerek KERÎM BEGÊ FETAH BEGÊ  HEMAWENDÎ’yi  görmezlikten gelmelerini eleştirerek  şöyle diyor: “Eskiden şimdiye kadar kim Kerîm Begê Fetah Beg’i konu alan  bir destan  yada iki  satırlık şiir yazmıştır? Kerîm Begê Fetah Beg  Kürd partizan/gerilla/Peşmerge  savaşını başlatan bir kahramandır. Şiir ve destan olmasa  kim bu kahramanın bir tablosunu sunabilir? Ay ışığı altında  ve karlı gecelerde  savaşçılarıyla beyaz atlara binerek ve   karanlık gecelerde  siyah atlara binerek  İngiltere ordusunun kamplarına saldırıyordu” ……….

Evet Kerîm Begê Fetah Beg 1919’den  şehid edildiği 29 Haziran 1926 gününe kadar İngiliz ve Irak hükümetine karşı Peşmerge/gerilla  savaşını verdi..

KERÎM BEGÊ FETAH BEGÊ  HEMAWENDÎ KİMDİR?

İncelediğim kaynakların bir çoğu  Kerim Beg’in Xwadi’nin oğlu Yadgar’ın oğlu Camêr’in oğlu, Resul’un oğlu Fetah’ın oğludur. Kerim Beg    Hemawendlerin Begzade denilen  koluna  bağlıdır. Bir çok Kürd aşiretinde olduğu gibi Hemawendlerin de  ilk ortaya çıkışları   ve yerleşim yerlerini tespit etmek çok zordur. Bazı kaynaklar, Hemawendlerin Çaldıran savaşı sırasında Kuzey Kürdistan’dan   daha da netleştirmek   gerekirse Van’dan Doğu Kürdistan’ın Kirmanşah  bölgesine  geçtiklerini söylüyor.  Daha sonraları ise  Güney Kürdistan’a geçip  Şarezor ve Çemçemal bölgesine geçtiklerini belirtiyorlar. Ben bu küçük makale çerçevesinde Hemawendlerin  tarihlerine girecek  değilim.  Fakat, bir gerçek  var Hemawendler de bir çok  Kürd aşireti gibi  Osmanlı ve Safewi devletlerin hışmına  uğramış ve sürekli olarak  mecburi göçe tabi tutulmuşlar.  Hemawenlerin   Balkanlara, Afrika’ya,  Adana,  İzmir, Aydın, Bayburt  Ankara Haymanan’a sürüldükleri biliniyor.    Kısmen Haymanan  Hemawendlerini biliyoruz.    İstanbul  eski büyük şehir belediye başkanı  Bayburtlu Bedrettin Dalan’da.  Hemawendi aşiretindedir.Kerîm Begê Fetah Beg ve Şêx Mahmudê Nemir

Kuzey Kürdlerin  Xorasan, Doğu ve Güney  Kürdistan’dan geldiklerine  dair benzer  anlatımları Doğru ve Güney Kürdistan’da da  duyuyoruz.   Onlarda yaygın bir şekilde Amed, Van ve Dersim’den geldiklerini söylüyorlar.   Bu iddiaları bir  kenara bırakamayız. Bu iddiaların   altında Kürdlerin direnişlerine  karşı sömürgecilerin  sürgün, zoraki göç ve yerleştirmelerine yatıyor.  Ne yazık ki bu konularda  ciddi ve belgelere dayalı   doyurucu çalışmalar yok.

 

Camêr Axa’nın Osmanlı ve Fars sömürgecilerine karşı mücadelesi ve bir komplo neticesinden şehid düşmesinden  sonra Osmanlı devleti tüm gücünü kullanarak  korkulu rüyası haline gelen  Hemawendlerden kurtulmak istiyordu. Osmanlı devleti aldığı bir kararla  Hemawendleri toplu olarak Kürdistan’dan  uzaklaştırıp sürgüne gönderiyor.(Camêr Axa  hakkında yazdiğim  makaleye bakınız

https://www.facebook.com/712260648804078/photos/a.712265002136976.1073741827.712260648804078/776248185738657/?type=1&theater)

 

Camêr Axa’nın şehid ediliş tarihine ilişkin  araştırmacılar  farklı tarihler veriyorlar.  Mehmet Zeki Bey, Suleymaniye Tarihi adlı eserinde 1886 yılını Camêr Axa’nın ölüm yılı olarak veriyor. Dr. Fuad Heme Xorşid  Mehmet Emin Zeki Beyin  görüşünü paylaşarak  aynı yılı veriyor. C.J Edmons  “Kürdler, Türkler ve Araplar” adlı eserinde Camêr Axa’in önderliğindeki direniş için 1888 yılını veriyor. Bir çok kaynak  Hemawendlerin sürgün yılını  1887  yılı olarak veriyorlar. Camêr Axa’nın öldürülüş tarihi  ve Hemawendlerin  sürgün tarihleri Kerîm Begê Fetah Beg’in  doğum yılını yaklaşık olarak tespit etmek için önemlidir.  Çünkü bir çok kaynak  Hemawendler  sürgüne gönderildiği zaman  Kerîm Begê Fetah Beg’in 16 yada 17 yaşlarda olduğunu söylüyorlar. Bu hesaba göre Kerîm Begê Fetah Beg   1870 yada 1871 yılında  dünyaya gelmiştir.

Yıllar boyunca Bağdat ve Musul  yollarını  kontrol eden Şarezor, Çemçemal ve Qesri Şirin hakimleri olan  binlerce  Hemawendliler büyük ve toplu zoraki  bir sürgünle  karşı karşıya kalıyorlar. Kerkük’ten Libya’ya  ve Kuzey Afrika’ya   doğru binlerce  kilometre yol boyunca  binlerce Hemawendlilar yollarda  açlık ve susuzluktan yaşamını yitiriyor. Kerîm Begê Fetah Beg   yaşanan Hemawend trajedisinin canlı tanıklarından biriydi.

 

Osmanlı devleti ilk önce Hemawendleri  Adana’ya götürüyor. Oradan itibaren  bir daha geri dönmemeleri için  küçük gruplara bölerek  farklı bölgelere yerleştiriyor.  Bazılarını Osmanlı devletinin denetimi altında bulunan Batı bölgelere  götürüp yerleştiriyor.  Kerîm Begê Fetah Beg,  Heme Emin Axa, Feqi Qadir ve Hasan Axa’nın da içinde bulunduğu  bir  grubu Libya’ya götürüp Bengazi’ye yerleştiriyor.

 

Hemawendler, baştan itibaren  Libya ve Trablusgarb’tan  kaçarak hasretine  yandıkları, Şarezor, Qesri Şirin, Zehaw ve Çemçemal olan yurtlarına geri dönmek için plan yapmaya başlıyorlar. Yer yer gece baskınlarını yaparak Osmanlı  askerlerden  silahlarını alıyorlar.   Bölge de devlette yada  bölgede ileri gelenlerin  atlarına  el koyarak yada çalarak  götürüp uzak   yerler de  satıyorlar..  O atlardan elde ettikleri paralarla kendilerine  Arap atları satın alıyorlar ve  at yetiştirmeye başlıyorlar.

 

Bu arada Ahmet Rasim Paşa  Trablusgarp valisidir. Hemawendler  Kürdistan’a geri dönmek için  bir ilk girişimde bulunuyorlar.  Bu girişimin içinde  Süleyman’ın oğlu Muhammed Axa, Fetah’ın oğlu Reşid,  Hüseyin Beg’in oğlu Abdulkadir, Ali’nin oğlu Hüseyin,  Kamil’in oğlu Mustafa,Kerîm Begê Fetah Beg   ve  Hasan Axa vardı. Fakat, ne yazık ki 24  saat(bir gece ve bir gündüz)sonra   Osmanlı Ordusu tarafından kuşatılıyorlar.   Yapılan çatışma da.  Hasan Axa’nın da  içinde bulunuduğu bir dizi Hemawedli öldürülüyor.Kerîm Begê Fetah Beg   ise  yaralı ellerine geçiyor.

 

Devam edecek

28.07.2018

Aso Zagrosi

dîtin: 343

Pêveker:

kerÎm begÊ fetah begÊ  hemawendΠÜzerİne!!!(1)

Babetên nêzîk