Kürdistan Tarihinin Mechul Kadını: PERÎZAD XATUN!!!

Aso Zagrosî

Daha önceleri  Dimdim Kalesi üzerine kaleme aldığım yazı serisinde   24 Kasım 1609 tarihinde  Emîrxanê Lepzerîn önderliğinde Safevilere karşı Dimdim Kalesi direnişinin başladığını ve 14 Mayis 1610’da büyük bir katliam ile son bulduğunu  yazmıştım.

Böylelikle  Safevi sömürgecilerine karşı baş gösteren  Kürdistan bağımsızlık direnişi olan Dimdim  Kalesi savaşının   başlangıç  ve  bastırılma tarihlerini belgelere dayanarak tespit etmeye  çalışmıştım.

Dimdim Kalesi direnişinin bastırılmasından 6 yıl sonra  Kürdler yeniden  Dimdim Kalesini  kontrol altına alıyorlar.

Dimdim Kalesinin ikinci defa yeniden Kürdlerin eline geçmesini örgütleyen ve planlayan  PERÎZAD XATUN adlı bir Kürd kadınıdır.  PERÎZAD XATUN’un ismi bugüne kadar meşhur Kürd  kadınların içinde yoktu.

Mirza Reşid’in   “Afşar Tarihi”de   Dimdim Kalesinin ikinci defa Kürdler tarafından  ele geçirilmesini  özetleyerek  aktarmaya çalışacağım.

Dimdim Kalesi ele geçirildikten sonra  Şah tarafından  Qebanxan Urmiye’nin başına getirildi. Qebanxan, Urmiye,  Gawdul(Meraxa bağlı Mukri  Mirlerinin iktidar merkezi) ve  Selmas  gibi yerleşim birimlerini de  hakimiyeti altına almış  ve Dimdim kalesini yeniden tamir  ederek  iktidarının  merkezi haline getirmişti.

Qebanxan  6 yıl boyunca   Urmiye ve çevresini  düzenli bir şekilde yönetebildi.  Fakat, Qebanxan   kale içini   Emirxan Lepzêrîne bağlı  baldırı çıplak Kürdler den tüm arındırmış değildi ve  Kale dışından da   gelip gitmelerine fazla sorun çıkarmıyordu. Demek ki  savunma için gereken tedbirleri almamış ve uzak görüşlü değildi.  

Emirxan Lepzêrîn’in adamlarından bir olan  Bradost Kürdlerinden Olaxbey  Emirxan Lepzêrîn’in  yenilgisinden sonra ölümden kurtularak  halk içinde  ve kırsal alanlarda kendisini gizleyebilmişti.( Kürd tarihçisi rahmetli M. Cemil Rojbeyani,  Olaxbey’in   Mir Xidir’ın oğlu, Rustem’in oğlu, Baba Omer’in oğlu,  Seyfeddin Mukri’nin oğlu olabileceğini düşünüyor)

Emirxan Lepzêrîn’in  eşlerinden biri olan PERÎZAD XATUN ve  başka tanınmayan   Kürdler  kalede yaşıyorlardı.   PERÎZAD XATUN  dışarıda  bulunan  OLAX BEY ile  ilişki içindeydi ve kale içinde yaşanan  tüm gelişmeleri yakından takip ediyor. Qebanxan  ava çıktığı bir gün PERÎZAD XATUN,  OLAX  BEY’e   haber  gönderiyor.  OLAX BEY  bir grup adamıyla gece  kalenin içine giriyor ve  kale  koruyucularını   birer birer  öldürüyorlar.  Bu arada kalenin büyük bir Kürd gücüyle basıldığı haberi kalenin içinde  bulunan  Şah yanlıları arasında yayılıyor ve herkes   bir yolunu bulup kaleden kaçıyor.  Ertesi gün Olax Bey kaleyi tümden ele geçiriyor ve Şah’ın kalede  bulunan tüm  zenginliklerine  el koyuyor.  Olax Bey bu arada çevre bölgelerde bulunan Kürdlere  gelip kaleye yerleşmeleri için de haber  gönderiyor.

Qebanxan,   Kürdler tarafından  Dimdim Kalesinin ele geçirildiğini  haberini  aldıktan  sonra  hemen harekete geçiyor, Merax hakimi Axasultan  Muqademi’yi  ve Azerbeycan  MÎRÊMÎRAN olan Mîr Pîr Budakxan’ı yardıma çağırıyor. Axasultan ve Qebanxan  çok hızlı bir şekilde  kalenin önüne geliyorlar. Bu arada   şanslarına     OLAX BEY’in  yardımına  gelen 150 Kürd süvari ile karşılaşıyorlar.  Yapılan çatışmalarda Kürdlerin bir kısmını öldürüyorlar ve geriye kalanlar kaçıyorlar. Bu arada   Dimdim Direnişçileri    Şah’ın ordusu ile Kürd işbirlikçileriyle  çatışmaya giriyorlar. Bu çatışmalar  esnasında OLAX BEY  adamları  arasında  barut dağıtırken baruttan  kaynaklı  bir patlama oluyor. Olaxbey yaralanıyor ve savaşçıları da bu patlamadan  büyük zarar görüyorlar.   Dimdim Direnişçilerine  dışardan yardım gelmeyince  bir gece   yaralı Olaxbeyi’de  yanlarına alarak  düşman  kuşatmasını  yarıp kaçıyorlar.

Böylelikle  12 gün  sonra   ikinci  Dimdim direnişi de yenilgiye uğruyor. İkinci DİMDİM  DİRENİŞİNİN  planlayıcısı  PERÎZAD XATUN   hakkında  daha  fazla  bilgi yok.   Araştırmaya  değer bir konu..  Bu küçük not ile  PERÎZAD XATUN’u   hatırlamak  ve Kürd araştırmacılarının  dikkatini  çekmek istedim.

14.02.2018

Aso Zagrosi