Kürdlerin  İlk Kalem Şehidi:  Cemal İrfan

Aso Zagrosî

Kürdistan  tarihinde  sömürgeciler  tarafından  katledilen  Kürd     şehidlerinin  ilkini   aramak   absurd   bir  olaydır.  Tarihi  çok eskilere  dayanıyor..  Belki de  buna  ilişkin   en  iyi  cevap  değerli Kürd  şairi    Abdullah Pêşew’ın  “Leşkerê Winda “  adlı  şiiridir.

Siyasal  nedenlerden  dolayı  Kürdlerin    kendi  elleriyle   öldürdükleri    Kürdler meselesi araştırılması   daha     kolay  olması gerekir.

Yıllar önce    Mustafa Paşa   Yamulki  üzerine   yazı serisini  hazırlarken,  Mustafa Paşa  Yamulki’nın  ilk okulunu Suleymaniye Medreselerinde okuduğu,  Said Huseyin Camisinde Mele Irfan’dan  dersler  aldığı  dikkatimi  çekmişti.

Sadece   Mustafa   Paşa Yamulki değil,     19. Yüzyılın son   çeğreğinde   Suleymaniye’de   eğitim  gören  bir  dizi  Kürd aydını  ilk  eğitimlerini  Mele  İrfan’dan    aldıklarını  biliyoruz.

Mele İrfan’ın  Cemal ve Ali adında   iki oğlu;   Kamile,  Hepse, Naile  ve  Hebibe adlı   4  kızı vardı.

Burada  sözünü  ettiğim  Mele İrfan’ın  oğlu  Cemal İrfandır.  Cemal  İrfan’da    diğer  bir çok Kürd aydını  gibi    babası olan Mele İrfandan   ders alıyor.    Bağdat  Askeri  Rüştiye’sinden  sonra  İstanbul’da       okuyor ve subay   olarak  mezun  oluyor.

Cemal  İrfan,   1917  Ekim  devriminden   sonra   Bolşevik   düşüncelerden  etkileniyor ve  süreç  içinde    sosyalist  bir  düşünce  adamı olarak  ortaya  çıkıyor.

Güney Kürdistan’da   Şeyh Mahmud  önderliğinde  Kürd Kralığı  oluştuğu zaman   Cemal  İrfan’da  bir  Kürd  subayı  olarak   yer alıyor.   Şeyh Mahmud   önderliğindeki  Kürd  idaresi  yıkılması,    Şeyh Mahmud’un   yaralı olarak   İngilizlerin  eline  düşmesi,  mahkum edilip  Hindistan’a     sürülmesinden    sonra   Cemal  İrfan   bir  kitle  önderi olarak  ortaya  çıkıyor.

Cemal İrfan   Şeyh Mahmud’un  Hindistan’dan  Kürdistan’a   geri   dönmesi  için   İngilizlere karşı    yürüyüşler,  gösteriler ve kampanyaları  yürütüyor.

Güney Kürdistan’ın bir  çok alanında   İngiltere’ye karşı   direnişlerin baş göstermesinden  sonra   İngiltere   Şeyh Mahmud’u  Hindistan’dan  geri  getirmek  zorunda    kalıyor ve böylelikle    Şeyh Mahmud   idaresinin  ikinci  dönemi başlıyor.

Cemal İrfan   o dönem Suleymaniye’de   yayin yapan    Pêşkewtin  gazetesine  de  makaleler yazıyordu.    Cemal İrfan   Türk ve  İngilizlere karşı   kampanyaları yanı sıra    Kürd  ağa ve  şeyhlerine  karşıda   sert eleştiriler  yapıyordu.

Kürd  ağa ve şeyhleri   sürekli olarak   Şeyh  Mahmud Berzenci’ye  giderek    Cemal İrfan’ın   dine,  ağa, şeyh ve  meleler hakkında   söyledikleri  sözlerden  dolayı  şikayetçi  oluyorlardı.

Cemal  İrfan’ın arkadaşı olan   onun  gibi İstanbul’da   Ruştiye  eğitimini alan, Osmanlı ordusunda   subay olarak  görev yapan,   Şeyh Mahmud hareketlerine  katılan, Irak devletinde   çok üst görevlerde  bulunan  Kürd  dili, edebiyatı, tarihi ve şehirleri  hakkında     327   kitap ve  araştırmaları yayinlayan   Tevfiq   Wehbi     Cemal    İrfan’ın  öldürülmesi  meselesinde  şöyle  diyor:

Din adamları  ve  ağalar    sürekli  olarak  Şeyh Mahmud’a   gelip  Cemal  İrfan   hakkındaki   şikayetlerini    seslendiriyorlar ve  onu  kötülüyorlardı..    Bir  gün   Şeyh Mahmud   sinirinden   “Sekbabek nebû   wî bikuje”(Onu öldürecek bir it oğlu yokmuydu)   dîye   tepki  gösteriyor.

Şeyh Mahmud’un  bu  sözlerini  duyan biri  belli bir  dönem sonra   Şeyh Mahmud’a  geliyor “Kurban  onu öldürdüm”  diyor.

Şeyh Mahmud   “kimi öldürdünüz?”  diye  soruyor.

Cemal  İrfan’ı  öldüren adam   Şeyh Mahmud’a  “Kurban   siz  demediniz mi   bu adamı  öldürecek biri yokmu?”  diye.

Şeyh Mahmud   adama   kızıyor ve  çok sert  tepki  gösteriyor.

Cemal İrfan’ın arkadaşı Tevfik Wehbi    konuşmaların   canlı tanıklarından  biriydi.

Tevfik  Wehbi    Cemal İrfan’ı  öldüren adam  için    “hem katil ve   hemde     segbab”  olduğunu  kabul eden  biri   diyor.

Cemal  İrfan’ın    12 Aralık 1922’de     öldürülüyor.

Bildiğim kadarıyla   20. Yüzyılın  başlarında  fikir ve düşüncelerinden  dolayı  öldürülen      Cemal  İrfan,   ilk Kürd  kalem  şehidir.

Suleymaniyeliler  bu şehidleri  sahip  çıkmak  amacıyla    “Dezgeha  Rewşenbirî   a  Cemal Îrfan” kurdular..   İki  yıl  içinde  yüzlerce  kitap bastılar..

Yüzyıl  sonra düşüncelerinden  dolayı    şehid  düşen  bir insanı ölümsüzleştirmek  için   güzel   bir girişim..

Silav û rêz 

Aso Zagrosî

13.06.2015