“Mela Kafir” yada Muftî Pêncuwênî (2)

Aso Zagrosi

Muftî Pêncuwênî ve Kadın Meselesi

Muftî Pêncuwênî dinsel eğitimini tamamladıktan sonra Molla olarak çalışmadığını daha önce vurgulamıştım. Muftî Pêncuwênî Bîyare’den döndükten sonra tütün işleriyle uğraştığını ve hatta kendisine “Mela Abdullah Tutunci” denildiğini biliyoruz.

Muftî Pêncuwênî Melalık olayını bir şiirinde dile getiriyor ve şöyle söylüyor:

“Melayî û xwendewarî xurîştî xom û bawan me,

keçî min arzuyî nan û jîyanî wek mela nakem”

O dönem okumak isteyenler Camilerde hücre eğitimini görüyorlar. Mufti eğitimini tamamladıktan sonra ekmek ve yaşamı için Melalık yapmıyor.

Muftî Pêncuwênî Kürd kadınlarının içinde bulunduğu duruma isyan ediyor. O dönemler daha önce de ve sonralarda beşik kertme , kız karşılığında kız ve barışmak için kan davası karşılığında kızları vermek çok yaygın bir gelenekti. Kızların gönlü olmadan zorla evlendirme dahil bir dizi gelenek vardı.

Muftî Pêncuwênî var olan bu geleneklere karşı isyan bayrağını kaldırarak kadın haklarının bir avukatı ve savunucusu olarak ortaya çıkıyor.

Burada sözü Muftî Pêncuwênî ‘ye bırakıyorum:

“Dax û cexarî kîjî Kurdistan,

beyan nacre be sed destan,

le rêzî beşer derkrawene der,

xwartir le heywan kiz û qur beser,

ta panzdeh salî her wekî rencber,

îşyan pê deken le deşt û le der,

emca ke wextî dawakarî bû,

be şertî şerhî zû deden be şû,

ya be malî zor dagir eken,

ya be jin be jin esîr eken

eden be pîsî yaxud be pîrî,

……………….

Herkamyan ke wa tûşî xetabê,

Obal be estoyî bawik û brabe,

Dîsan ew kesîş mare ebrê,

Le qîyameta yexey ew egerê

Min her dilsozim dujmin be kes nîm

Bo ximet nebe min be temay çîm”

Muftî Pêncuwênî”nîn bu şiiri tam bir kadın hakları beyannamesi gibidir.

Kürdistan kızlarının haline acıyor ve eğer durumlarını izah etmeye kalkarsak 100 destan bile yetmeyecektir diyor. Kürdistan kızları insanlıktan çıkarılmış ve hayvanlardan daha aşağı duruma düşürülmüşler. Kızları 15 yaşına kadar dışarda ve çöl de çalıştırırlar.. Evlilik zamanı geldiği zaman ya zorla verirler, ya kız karşılığında kız vererek esir ederler yada bir pise ve ihtiyara verirler. Bunun sorumlusu ise baba ve kardeşleri ve bu kızlarla evlenenlerin ise kıyamete yakalarına yapışırlar.

Sonuç olarak Muftî Pêncuwênî ben samimiyim ve kimseye düşmanlık yok, hizmet olmasa hiç bir şeyde gözüm yok diyor.

Muftî Pêncuwênî bir toplumsal yaraya dikkat çekerken kendisini dışardan tutmuyor ve bu geleneği ve tabuları yıkmayı kendi ailesinden başlatıyor.

Muftî Pêncuwênî kızına karşı nasıl davranacağını bir şiirinde sohbet biçiminde veriyor:

“KIÇ: babe nêzîke katî arzûm,

xozge emzanî kê ebê be şûm,

min zor etrsim ke bemdey be şû,

bemdey be kesî be xulq û bedxû,

ya le ber ewey ke paredare,

ya kurî axa û beg û zordare,

ya blên kurî xizmî xomane……

MUFTÎ: Kiçim tê egem awatit çîye,

Ew fikre kone lelay min nîye,

Şerte be şerhî û fermûyî quran

Min betedem be şû netxeme zîndan,

Her kesî ke xot hezî lê ekey

Hîç nawestî lêy zû şû pê ekey”

Özet olarak Muftî Pêncuwênî’nin kızı, babasına evlenme zamanı yakındır, kendisini kime vereceğini sorar .. Ardından huysuz birine, paralı birine, ağa, bey ve zordar birine yada bir akrabalarına vereceğinden korktuğunu söylüyor.

Muftî Pêncuwênî ise kızına umudunu anladığını, bu köhne fikirlere sahip olmadığını, kuran üzerine yemin ederek eğer kendisini evlendirirse zindana koymayacağını ve her kimi seviyorsa, durmadan gidip onunla evlenmesini ister.

Muftî Pêncuwênî toplumsal reformlardan yana biri olarak kızını erkek çocuklarla birlikte okula gönderiyor. Mufti’nin bu girişimi çevrenin ve din adamlarının tepkilerine neden oluyor. Mufti’nin bu girişimlerini dine ve Kuran’a aykırı olduğunu söylüyorlar.

Mela Abdulqadri Armerdi, Muftî Pêncuwênî’ye şiirli bir mektup yazıyor. Kızların okula gönderilmesi olayı Tanrı’nın gazabına neden olacağını yağmur yerine ateş yağacağını söylüyor.

Muftî Pêncuwênî Mela Abdulqadri’ye verdiği cevapta:

“…………………………

Fermûte kiçan bo mekteb eçin,

Key xwa fermûye xwendewar nebin,

Ewaniş wekî to ademîzadin,

Şerîkî pîyawin, hur û azad in,

Jinî welatan bûn bekarbedes,

Toş emir ekey bixrête qefes

Nûsîn be Kurdî takey kufire lat,

Bo çi lat naxoşe zmanî welat—————“

Muftî Pêncuwênî verdiği cevapta kızların niçin okula gittiğini soruyorsunuz, Tanrı nerede söylemiş kızlar okuma ve yazma öğrenmesinler!! Onlar da senin gibi insan, erkeklerin ortağı hür ve özgürler. Başka ülkelerde kadınlar yönetici, sen ise kafese koymayı emir ediyorsun!!! Kürdçe yazmak senin için niçin küfürdür, senin için ülkenin dili niçin kötüdür diyor.

Şiir uzun olduğundan dolayı aktarmadım.. Ama Muftî Pêncuwênî sadece kadın haklarını değil, Kürd dili ve kültürünü de sahipleniyor ve o dönemler Arapça’yı Kuran’ın dili diye empoze edenlere de tavır alıyor.

Devam edecek

Aso Zagrosi