Muhammed Mîhrî’nin Yaşamı ve Eserleri!!(1)

Aso Zagrosi

Yazar, şair, gazeteci, hukukçu, politikacı  ve Kürd dilbilimcisi Muhammed Mîhrî daha çok geçen yüzyılın başlarındaki Kürd basını ve  siyasal örgütlerinin tarihi ile ilgilenen kadrolar tarafından biliniyor.. Son yıllar da sayın  Seîd Veroj   ve  İbrahim Halil  Baran  gibi arkadaşlar  farklı  şekillerde Muhammed Mîhrî’nin Kürdlerle ilgili çalışmalarını   Kuzey Kürdistan okuyucularının gündemine  taşıdılar. Sonar Yalçın  gibi  yazarlarda Türk devletinin gözüyle Hilav ailesini gündeme  taşıdılar.

Bu güne kadar  Muhammed Mîhrî ve ailesi  hakkında Kürdistan’ın  genelini kapsayan   derli toplu bir araştırma  yapılmadığından dolayı  Kürdistan’ın farklı parçalarında  onun hakkında var olan puzlları bir makale çerçevesinde birleştirmek te pek kolay değildir.

Ama eğer Muhammed Mîhrî’nin çocuklarından söz edersek  kısmen araştırma  zevki olan solcular, politikacılar ve felsefe ile ilgilenenler Selahaddin Hilav’ı tanır. Fakat, ezici çoğunluğu onun  söylemesine rağmen Kürd asılı olduğunu dahi bilmez.

Selahaddin Hilav  bir yandan, Edebiyat Yazıları, Entelektüeller ve Eylem, FELSEFE: Toplumculuk ve İnsan Problemleri (1966), Diyalektik Düşüncenin Tarihi (1966), 100 Soruda Felsefe El Kitabı (1970), Felsefe Yazıları (1993) gibi kitapları  yazarken, diğer yandan; Wilde, A. Camus, J.P. Sartre, R. Garaudy, A. Schopenhauer, Caragiale, G. V. Murdoch, Engels, J. Moch, K. Marx, I.Silone, H. Lefebvre,   Diderot, d’Alambert,  L. Leger, A. Kojève ve  Germain Bazin’in gibi  bir çok yazarın eserlerini Türkçeye çevirdi.

Muhammed Mîhrî’nin  diğer oğlu  Necmeddin Hilav’da  sahip olduğu entelektüel birikim, Farsça, Arapça, Latince, İngilizce, Fransızca ve Almanca  gibi dillere  hakim biri olarak  en yoğun bir şekilde  İslami çevrelerde tanınan biriydi.

Kızları, Lamia,  Süheyla ve Leyla da  iyi eğitim almış ve tanınan  şahsiyetlerdi. Hatta Muhammed Mîhrî’nin torunları,  Selahaddin Hilav’a  çevirilerinde yardımcı  olduklarını biliyoruz.

Muhammed Mîhrî,  20.yüzyılın başlarında  İstanbul’da kurulanHêvî,  Kürdistan Teali  Cemiyeti gibi  örgütlemelere  aktif bir şekilde katıldı.  Yine aynı dönemlerde  çıkanRojî Kurd, Hetawî Kurd,  Jîn ve  Kurdistandergisi gibi  yayın organlarında  farklı dallarda   yazı yazan  tanınan  Kürd şahsiyetlerinden  biriydi. Zaten Muhammed  Mîhrî’nin  kendisi 1919 yılında çıkan “Kurdistan”dergisinin  sahibiydi.(Bu konuda sayın S. Veroj’un Mehmed Mîhrî Hîlav û Kovara Kurdîstan  adlı çalışmasına bakınız

 http://www.ismailbesikcivakfi.org/default.asp?sayfa=duyuru&id=355#.WtyIgi_5x0s)

Kemalistlerin iktidarı ele geçirmesinden  sonra Kürdistan halkına  karşı giriştikleri  jenositler    sürecinde Muhammed Mîhrî’ de  tutuklanıyorlar (1925 Devrimi sırasında) ve sonradan serbest bırakılıyor.

Muhammed  Mîhrî’nin  1925 Devriminden sonra    rahmetli Musa Anter’in çıkardığı  “Dicle Kaynağı”a  kadar   Kuzey Kürdistan’da  açık bir siyasal girişimini  göremiyoruz. Tam bir ölüm sessizliği…..  

Muhammed  Mîhrî,  Kürd diline,  tarihine hakim ve hatta Kürdçe gramerini,  Kürdçe sözlüğünü hazırlayan ve Kürd aşkı sürekli canlı olan  biri olarak  çocuklarına   bu konudaki birikimlerini  aktardığına dair elimizde tek bir kaynak yoktur.

Kısaca Muhammed  Mîhrî’nin Yaşamı

Muhammed  Mîhrî, aslen  Doğu Kürdistan’ın Hawraman  bölgesinden geliyor. Bundan dolayı  kendisine  Muhammed  Mîhrî Hawramîde deniliyor. Muhammed MîhrîDoğu Kürdistan’ın Doğu Hawraman bölgesinin  Pawe kazasına yakın  Dişe  köyünde dünyaya geldi.  Onun doğum tarihi  hakkında farklı kaynaklar farklı  tarihler veriyorlar. Bazılarına göre 1885, bazılarına göre ise 1889 yılında dünyaya gelmiş.  Bu iki tarih arasına doğum tarihini veren çevreler de var. Muhammed Mîhrî,  Müfti Abdullah Dişeyî Kurdistanî’nin oğludur.  Müfti Abdullah,  Mela Mahmud Müfti’nin, Mela Mahmud, Mela Mahmud, Mela Muhammed’in ve Mela Muhammed Mela Ahmedê Gewre’nin oğludur.  Bu aile Muftizade  ailesi olarak tanınıyor.  Değerli Kürd araştırmacısı  Sıddıq Borakayi  Mêjûy Wêjeya Kurdî  adlı dev eserinin ikinci cildinde Muhammed Mîhrî’nin babası olan  Mela Abdullah  Dişeyîiçin  yazdığı biyografi de  bu ailenin şeceresini Moğollar döneminde yaşayanMuzaferxan Cwanroyîye kadar götürüyor. (Sıddıq Borakayi  Mêjûy Wêjeya Kurdî, II Cild, sayfa 282)

Sıddıq Borakayî,  Muhammed  Mîhrî”nin  küçük kardeşi Doktor Muhammed  Sediqî Muftîzade’nîn  biografisine ilişkin kendisine sorduğu soruya karşılık   Doktor Muhammed  Sediqî Muftîzade  ailesinin  şeceresine ilişkin aynı bilgileri veriyor ve babasının  Tahran tarafından  Kürdistan Müftüsü   olarak görevlendirildiğini söylüyor.(age, sayfa 442)

Devam edecek

Aso Zagrosi