TARİHİ  NİSÊBÎN AKADEMESİNİ KURAN  BARSAUMA KURDÎYANÎ/KURDÎSTANÎ(8)

Aso Zagrosi

Tarafsız araştırmacılar, Monofizitlerin  Barsauma’ya  karşı yaptıkları bu suçlamaların abartıldığı ve gerçeklerle örtüşmediğini söylüyorlar.(23) monofizitlerin  yada başka bir söylemle  Bizans Kilisesinin  Barsauma’ya karşı  giriştikleri tüm negatif propagandaların esas nedeni  Doğu Kilisesinin başka bir söylemle  Sasani Kilisesinin Nestorileştirmesinde  BARSAUMA birinci derecede rol oynayan tarihi bir kişiliktir. Bugün dahi Doğu Kilisesi üzerine araştırma yapan  yazarlar bu konuda hemfikirler. (24)

Barsauma ile aynı tarihsel süreç içinde yaşamış (Ölüm tarih: 540)Monofizit Beth Arşamlı Piskopos Simon   Barsauma ve Nestoricilere karşı yazdığı bir mektupta Barsauma için “barsaumas marae carduensis servus” diyor.(25) Bu mektup farklı dillere çevrilmiş durumdadır. İngilizce’ye  “ the servant of Mara of Qardu” olarak aktarılmıştır.(26) Yani Türkçeye çevirmek gerekiyorsa “Kurdîyanlı Mara’nın hizmetçisi yada kölesi” olarak  aktarabiliriz. Aramilerin Beith Qardu( Kürdlerin memleketi) olarak adlandırdıkları bizim bugün Kürdistan olarak kullandığımız terminojiye denk geliyor. Simon’un kendisi de Sasanilerin başkenti  olan  Ctesiphon(Salman Pak, Al Madaia)un yakınlarındadaki Arşamlıdır. Simon’un kendisi de Semit değil İranidir.

J. Labourt, 1904 yılında   Sasani Hanedanlığı döneminde Hristiyanlar üzerine yaptığı kapsamlı çalışmasında  “Barsauma’nın doğum tarihi bilinmemektedir” diyor ve düştüğü dipnota “büyük ihtimalle Beith Qardu’da doğmuştur” diye ekliyor.(27)

R. Duval 1907 yılında Paris te Fransızca yayınladığı  Eski Hristiyan Literatürü  adlı çalışmasının ikinci cildinde Barsauma’nın  “Beith Qardulu(Cizire’nin kenarı)” olduğunu  Simon’a dayandırıyor.(28)

A.Baumstark, 1922 yılında Almanya’da yayınladığı  “Geschichte der syrischen Literatur” adlı eserinde. Barsauma’nın “Beith Qardulu”olduğunu yazıyor.(29)

Peter Bruns, Bertram Schmitz  ve  S. Gero  Barsuma üzerine yaptıkları çalışmalarda  Simon Beth Arşam’ın  Barsauma’ya dair söylediklerini  aktarıyorlar. Fakat,  Barsauma isminden ve Süryanice bilmesinden dolayı  “Anadilinin Süryanice olabileceğini” söylüyorlar. (30)Barsauma, Pehlevice ve Rumca  da  biliyor. Mutlaka Kürdçe biliyordu.  Herhalde Kurdîyanlı MARA ile de konuşuyordu. Eğer bu teori doğru ise  yine Simon o mektubunda Monofizitlerin saflarında yer alan ve Nestorius’a karşı olan Kürd  Mar Barhadbşabba’yı nasıl açıklayacağız.  Ne Mar, ne  Bar Kürdçe ne de Hadbşabba Kürdçe… Hristiyan  dünyasında önemli rol oynayan ve herkesçe Kürdlükleri kabul edilen yüzlerce Kürdçe isim taşımayan  Kürd şahsiyeti var.(sırası geldiğinde bu şahsiyetlerin bazılarını anlatacağım)

Barsauma, Nisêbîn Piskoposu, akademinin kurucusu ve Sasani Şahı  Piroz ile olan yakın ilişkilere  dayanarak  Sasani eğemenliği altında bulunan Hristiyanların Nestorileşmesinde  motor  görevini gördü.  Riha Akademisinden kovulan Diyofizit öğretim görevlileri ve öğrencileri hem . Nisêbîn Akademisinin yeniden canlanmasına ve hem de Sasani eğemenliği altında bulunan topraklarda Hristiyan kurum ve kuruluşlarının en üst görevlerine geldiler.  Beth Arşamlı Simon’un mektubunda sözünü ettiği Nestorius yanlılarının hepsi  Doğu Kilisesinin en üst görevlerine geldiler. Hatta bazıları Doğu Kilisesinin en üst görevi olan Katılikos oldular.  Bu kadro ve Nisêbîn ekolunda mezun olan yeni kadrolar Barsauma ile birlikte hareket ederek  bölge de  Nestorius inancını hakim kıldılar.( Nestorius inancı diyorum, fakat şu gerçekliğin  altını çizmek gerekiyor. Bu inanç Nestorius öncesi büyük bir entelektüel kültürel ve felsefi birikimi vardı. Nestorius var olan düşünce akımının bir parçası haline geldi.)

Barsauma önderliğinde 484 yılında Beth Lapat(Gundişapur)da toplanan  Ruhani Meclis/Konsil Doğu Kilisesi ile Bizans Kilisesi arasına kalın çizgiler çizdi. Bu toplantı Nestorius’unda  ilham kaynağı olan Mopsuestia'lı Theodore'un teolojisini Doğu Kilisesi'nin resmi doktrini olarak kabul etti.  Din adamlarına evlilik yolunu açtı. Barsauma ile Katolikos Babowa arasında tam bir iktidar savaşı vardı. Babowa’nın kendisi Zerdeşti dinine bağlı Magilerdendi ve Hristiyan dinine geçmişti. Bundan dolayı bir çok defa haksızlığa uğramış ve defalarca tutuklanmıştı.(31)  Barsauma Gundişapur Konsilinde  Katolikos olmayı başarmıyor. Bazı kaynaklar Babowa’nın  Barsauma’yı aldırdığı kararlardan dolayı aforoz ettiğini yazıyor.(32) Bu arada Babowa Bizans Kralı Zenos’a bir mektup yazıyor. Bu mektupta Doğu Kilisesi içinde yaşananlara karşı rahatsızlığını ifade ediyor, Sasani şahını suçlayan tespitlerde bulunuyor ve Bizans Kralından yardım talep ediyor.(32) Bu mektup Nisêbîn de yakalanıyor ve Şah Piroz’a gönderiliyor. Piroz, Babowa’yı Bizanslarla olan ilişkilerinden dolayı öldürüyor. Monofizitler bu mektubun  Şah Piroz’a gönderilmesine  Barsauma’yı sorumlu tutuyorlar ve onu “Babowa’nın katili” olarak  damgalıyorlar.(33) Tüm kaynaklar Babowa’nın Magilerden biri  olduğunu yazıyorlar. Büyük ihtimale Med Magilerden biridir. Monofizitler, Barsauma’nın Şah’dan aldığı  askeri bir güçle, Germiyan da,  Hewler’de ve daha bir çok bölgede Monofizit düşüncelere sahip din adamlarını öldürdüğünü yazıyor.(34) Yine aynı süreçte  Şah Piroz savaşa  giderken MED ülkesinde  300 din adamını öldürdüğünü ileri sürüyorlar.(36)

Devam edecek

Aso Zagrosi